Jak skutecznie radzić sobie z presją otoczenia?

Na podwórku macierzyństwa jest wiele osób, które niejednokrotnie chcą pomóc poprzez zachowanie, słowa, gesty. W wielu przypadkach ta pomoc odbierana jest jako wspierająca, ale często także jako ingerująca i trudna.

Zachowania wspierające, czyli takie, które są odbierane jako pomocne, mamy otrzymują od bardzo różnych osób: od męża, rodziców, teściów, siostry, znajomych. Podczas warsztatów BoboVita mamy wymieniały takie przykłady zachowań wspierających:

• wyręczenie mamy, zafundowanie jej wolnego czasu na odpoczynek, wzięcie dziecka na spacer („Odpocznij wreszcie”, „Wyjdź – spotkaj się ze znajomymi”)
• przejęcie obowiązków, współdzielenie odpowiedzialności („Pomogę Ci”)
• zrozumienie, wsparcie w trudnych chwilach („Nie musisz być chodzącym ideałem”)
• pochwały („Jesteś super mamą”, „Świetnie dajesz sobie radę”)
• dobre rady na życzenie (porady od siostry o porodzie, opiece nad dzieckiem).

Są też zachowania, słowa innych osób, które pomimo powierzchownie dobrych intencji, są odbierane jako ingerujące w decyzje i budzą trudne emocje. Takie zachowania są bolesne i prowadzą do pogarszania się relacji. Są to tzw. „dobre rady” – jak karmić, wychowywać, żyć, nieadekwatna krytyka zachowania, aluzje, wygłaszanie uogólnionych bezpodstawnych sądów na temat mamy. Takie sytuacje budzą silne emocje (złość, napięcie wewnętrzne, poczucie winy, smutek, płacz, bezsilność). Uczestniczki warsztatów BoboVita wymieniały takie sytuacje:

• krytyka aluzyjna: teściowa trzymając półrocznego synka na kolanach, mówi jego językiem ”Mamusiu, zobacz! Chce mi się jeść”
• ingerencja w sposób odżywiania, ubierania, pouczanie, odnoszenie się do własnych doświadczeń – dawanie rad: „Ja wiem lepiej jak karmić Twoje dziecko, bo ja jestem starsza, wychowałam już dwójkę dzieci”, „Jak moi synowie byli w Twoim wieku, to…” , „Lepiej by było, gdybyś…”, „Zaszkodzisz dziecku”, „Powinnaś…”
• zakazy: „Nie możesz tego tak zrobić”, „Ja bym zrobiła inaczej”
• komentarze przypadkowych przechodniów „Dlaczego to dziecko tak płacze, pewnie głodne”

Jak sobie radzić z krytyką?

Mamy często pytają, jak sobie radzić z ingerującymi zachowaniami innych. Nikt jeszcze nie wymyślił pigułki, która pozwoliłaby natychmiast zmienić swoje reakcje, ale są zasady, których zrozumienie i stosowanie jest bardzo pomocne. Jednym z takich sposobów radzenia sobie z presją otoczenia jest nauczenie się i stosowanie tak zwanej postawy asertywnej.

Asertywność

Asertywne zachowania w kontakcie z innymi to takie, które pozwala wyrażać siebie w sposób pełny (powiedzieć to co chcemy, wyrazić swoją opinię, powiedzieć o swoich emocjach), ale jednocześnie spełnia dwa ważne warunki: nie rani innych (np. poprzez krzyk, ocenę, atak) oraz pozwala być w zgodzie ze swoimi potrzebami (nie wycofywanie się, milczenie, tylko rozmowa).

Istotą zachowania asertywnego jest równoprawne traktowanie rozmówców jako partnerów. Przyjmujemy postawę: ja jestem w porządku i mam prawo myśleć tak jak myślę i on/ona jest w porządku i ma prawo myśleć inaczej niż ja, nawet jeśli mi się to nie podoba.

Ucząc się asertywnej rozmowy trzeba zacząć od głębokiego zrozumienia i przyjęcia tej zasady. W rozmowie przejawia się to wyrażaniem „Rozumiem jaki masz pomysł na to, ale ja mam inną opinię na ten temat”.

Przykład:

Teściowa: Ja lepiej wiem jak karmić Twoje dziecko, bo ja jestem starsza, wychowałam już dwójkę dzieci

Mama: Rozumiem, ze masz pomysł co dać dziś Tomkowi na obiad, ale ja mam inne zdanie na ten temat i chcę dziś dać mu brokuły ze „słoiczka”.

Jest to postawa „ja mam swoją opinię, nie skorzystam z twojej”. Mama w tym przykładzie nie nakręca spirali kłótni, tylko wyraża swój pogląd, swoją decyzję o karmieniu dziecka. Nie zamyka też się na rozmowę, tłumiąc w sobie swoje własne zdanie, uwalniając w ten sposób napięcie, jakie rodzi sytuacja.

Mam prawo nie czuć presji

Radzenie sobie z presją otoczenia zaczyna się od ustalenia przez samą siebie własnych praw, które daję sobie jako mama. Od zajrzenia w głąb siebie i odpowiedzi na pytanie: do czego daję sobie naprawdę prawo?

To tak jak zbudowanie płotu wokół swojego podwórka, który będzie wyraźnie pokazywał innym, że to jest nasze terytorium, do którego wstęp mają tylko ci, których ja zaproszę. Ten płot tworzą różne przekonania i prawa na swój temat, które tworzymy. Mogą to być prawa, jakie ma każdy człowiek np. mam prawo wyrażania siebie, swoich opinii, emocji – dopóki nie ranię tym innych. Są to także prawa szczegółowe, dotyczące różnych sytuacji: prawo do wyrażania własnego zdania, do popełniania błędów, do proszenia o pomoc, do bycia nieidealna mamą, do bycia nie tylko mamą, ale też kobietą i inne.

Chcąc np. wyrazić swoją opinię w kierunku babci, która uważa, że trzeba cieplej ubierać dziecko – musimy dać sobie prawo, pozwolić same sobie wyrazić tę opinię. Dlatego praca nad zbudowaniem swoich praw jest podstawą wyrażania siebie.

Asertywne wypowiedzi

Kolejnym punktem pracy nad asertywną reakcją jest ćwiczenie się w budowaniu asertywnych wypowiedzi.

Są dwie zasady reakcji asertywnej: mówienie od siebie – o swoich odczuciach, opiniach, wrażeniach, zamiast oceniania i wydawania sądów o rozmówcy, i przyjęcie postawy: ja mam swoją opinie i ty masz prawo też mieć opinię. Krytyczna opinia to jedna z możliwych opinii na mój temat, a nie wyrok.

Jak reagować asertywnie? Odnieś się do konkretnego faktu, warzy swoje emocje oray twoja opinie na ten temat.

Przykład

Teściowa: Jesteś nieodpowiedzialna, wychodzisz z dzieckiem bez czapki na takie zimno!

Mama: Przykro mi, że mówisz o mnie, że jestem nieodpowiedzialna. Ja jednak mam inne zdanie na swój temat. Uważam, że dzisiaj jest pogoda odpowiednia na wyjście bez czapki.

Babcia: Te dzisiejsze mamy w ogóle nie mają czasu dla dzieci.

Mama: Co masz na myśli? Ja też jestem dzisiejszą mamą. Czy mówisz o mnie?

Pamiętajmy, zachowanie asertywne to sposób, propozycja – jeśli czujesz, że tego potrzebujesz. Możesz z niej korzystać, ale nie musisz jeśli nie jesteś gotowa. Nie zawsze jesteśmy na to gotowe, są różne momenty w życiu, często takie zachowanie może być dla nas bardzo trudne i koszty emocji, jakie będą z tym związane, mogą być za duże. Jeśli nasze reakcje na presję otoczenia nie budzą w nas napięcia, lęku, jeśli czujemy się z nimi dobrze – to także znak, że radzimy sobie z sytuacją.