Witamina D jest szczególnie ważna dla młodego organizmu dziecka. Bierze bowiem udział w procesie budowy kości, wpływa na funkcjonowanie układu mięśniowego, a także nerwowego czy odpornościowego1. Wytwarzana jest w skórze pod wpływem promieni UV. Szerokość geograficzna, w której się znajdujemy, sprawia jednak, że skuteczna synteza skórna, pokrywająca zapotrzebowanie na tę witaminę, nie zawsze jest wystarczająca i zależy od pory roku2. Jak zatem nie dopuścić do niedoboru słonecznej witaminy w kluczowym okresie 1000 pierwszych dni życia, w którym maluch tak intensywnie rośnie?

Pierwsze lata życia to kluczowy etap, w którym szczególne znaczenie ma prawidłowe żywienie dziecka – aby miało ono skąd czerpać składniki niezbędne dla prawidłowego rozwoju organizmu. To również okres, w którym maluch nabywa nowe umiejętności, uczy się mówić i chodzić. Dlatego niezwykle ważne jest, by każdego dnia jego dieta uwzględniała m.in. właściwą podaż witaminy D – składnika niezbędnego dla harmonijnego przebiegu wielu procesów w młodym organizmie.

Dlaczego witamina D jest ważna?

Już od momentu poczęcia witamina D odgrywa bardzo istotną rolę w rozwoju dziecka. Bierze udział w budowie szkieletu, mięśni czy układu nerwowego. Razem z wapniem wspomaga mineralizację kości i zębów1 – jest zatem konieczna, do tego by dziecko mogło rozpocząć naukę stawiania pierwszych kroków. Odpowiada również za prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego – jej niedobór może być przyczyną obniżonej odporności, a w rezultacie – większej podatności na infekcje. Warto również wiedzieć, że właściwy poziom witaminy D w organizmie zapobiega rozwojowi wielu chorób cywilizacyjnych w ciągu całego życia: zmniejsza ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, chorób metabolicznych, sercowo-naczyniowych, a nawet autoimmunizacyjnych2.

Synteza skórna i właściwa dieta to często za mało

Organizm człowieka potrafi syntezować witaminę D w skórze – proces ten następuje pod wpływem promieniowania słonecznego. Jednak czynnikiem, który może zmniejszać syntezę witaminy D w skórze nawet o ponad 90%, jest stosowanie kremów z filtrem ochraniającym przed promieniowaniem UVB3. Od maja do września podczas przebywania na dworze z odsłoniętymi przedramionami i/lub podudziami dłużej niż 15 minut w godzinach od 10.00 do 15.00 (bez stosowania kremów z filtrem) wytwarza się odpowiednia ilość witaminy D dla zachowania zdrowia4. To, co istotne, nawet jeśli skóra wyprodukuje odpowiednią ilość witaminy D w trakcie wakacji, jej zasoby wystarczą jedynie na 2-3 kolejne miesiące. W efekcie w okresie jesienno-zimowym i przez całą wiosnę organizm narażony jest na stan niedoboru witaminy D, co w konsekwencji może prowadzić do ogólnego osłabienia i obniżenia odporności. Choć innym naturalnym źródłem witaminy D jest zróżnicowana dieta, bogata w produkty pochodzenia zwierzęcego, tj. ryby morskie, mleko czy jaja kurze, to zapewnienie jej właściwej ilości wyłącznie w oparciu o produkty spożywcze nie jest możliwe. Dotyczy to również niemowląt, dla których mleko mamy nie jest wystarczającym źródłem tej witaminy, ponieważ zawiera jedynie jej śladowe ilości5.

Jak uniknąć niedoboru witaminy D?

Wyniki badania „Kompleksowa ocena sposobu żywienia dzieci w wieku od 5. do 36. miesiąca życia – badanie ogólnopolskie 2016 rok” pokazują, że aż 75% niemowląt w wieku 5-12 miesięcy otrzymuje z dietą niewystarczającą ilość witaminy D, a w przypadku dzieci po 12. miesiącu życia dotyczy aż 94%!6 Ze względu na szeroką rolę, jaką witamina D pełni w organizmie, a także z powodu alarmujących wyników badań związanych z niedoborem tego składnika, eksperci zalecają jej suplementację zarówno u niemowląt i małych dzieci, jak i u dorosłych.

Suplementacja witaminą D (jak i każdą inną) powinna być konsultowana z lekarzem i dostosowana do wieku, masy ciała, stylu życia, spożycia witaminy D wraz z dietą oraz nasłonecznienia zmieniającego się wraz z porą roku7.

Obowiązujące obecnie zalecenia dla Polski i Europy Środkowej rekomendują przyjmowanie ilości witaminy D według jednostek międzynarodowych (IU)8:

Noworodki i niemowlęta – ze względu na niewielką ilość witaminy D, która znajduje się w pokarmie kobiecym, zaleca się jej suplementację w dawce 400 IU9 (j.m. – jednostek międzynarodowych), czyli 10 μg na dobę do 6. miesiąca bez względu na sposób karmienia i 400-600 IU10 między 6. a 12. miesiącem – w zależności od dawki witaminy przyjmowanej z pożywieniem. W przypadku niemowląt, które z uzasadnionych powodów nie mogą być karmione piersią, dodatkowym źródłem witaminy D w diecie jest mleko modyfikowane dopasowane do potrzeb i etapu rozwoju dziecka, które jest w nią wzbogacone.

Dzieci w wieku 1-10 lat – te, które przebywają wystarczająco długo na słońcu, nie wymagają suplementacji witaminą D. Jeżeli jednak organizm dziecka nie ma możliwości wytworzenia jej odpowiedniej ilości, rekomendowana jest suplementacja witaminą D w dawce 600-1000 IU11 na dobę nawet przez cały rok.

Młodzież (11-18 lat) – jeśli są spełnione warunki dotyczące przebywania na słońcu, suplementacja witaminą D nie jest konieczna, jednak wciąż jest ona bezpieczna i rekomendowana. W przypadku niewystarczającej ekspozycji słonecznej zaleca się suplementację w dawce 800-2000 IU12 na dobę.

Kobiety ciężarne lub planujące ciążę – w przypadku kobiet planujących ciążę suplementacja powinna być zgodna z wytycznymi dla zdrowych dorosłych, czyli w dawce 800 -2000 IU na dobę przez cały rok – jeśli nie można zagwarantować w okresie letnim wystarczającej syntezy witaminy D przez skórę. Pomocny w ocenie jest pomiar stężenia 25(OH)D w surowicy krwi. Kobietom w ciąży, które nie miały możliwości sprawdzenia stężenia witaminy D, rekomenduje się dawkę 2000 IU13 na dobę i jest ona taka sama, jak podczas karmienia piersią14. Suplementację powinno się rozpocząć przynajmniej od drugiego trymestru ciąży.

To ważne!

Grupą, która jest szczególnie narażona na niedobór witaminy D, są dzieci w wieku 13-36 miesięcy. Jest to spowodowane coraz większym udziałem w ich codziennej diecie produktów stałych, przy jednoczesnym ograniczeniu żywności wzbogacanej w tę witaminę. Dobrym sposobem na uzupełnienie jadłospisu w witaminę D jest podawanie dziecku mleka modyfikowanego przeznaczonego dla dzieci po 1. roku życia. Zgodnie z rekomendacjami ekspertów zastąpienie nim mleka krowiego pomaga bilansować codzienny jadłospis małego dziecka i zapobiega niedoborom wybranych składników odżywczych, w tym witaminy D15,16. To ważne, by w jak największym stopniu pokrywać zapotrzebowanie na ważne składniki pokarmowe właśnie poprzez dietę.

 

1Braegger C., i wsp., Vitamin D in the healthy European paediatric population. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 2013, 56.6, s. 692-701.

2Napiórkowska L., Edward F., Rola oznaczania witaminy D w praktyce klinicznej, Choroby Serca i Naczyń 6.4,2009, s. 203-210.

3Napiórkowska L., Edward F., Rola oznaczania witaminy D w praktyce klinicznej, Choroby Serca i Naczyń 6.4,2009, s. 203-210.

4Sarnecki J., Socha P., Nowe rekomendacje Polskiego Towarzystwa Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej oraz Grupy Ekspertów dotyczące zasad suplementacji i leczenia witaminą D. Standardy Medyczne Pediatria 2018, T.15, s. 357-363.

5Horvath, A., Szajewska H., Poradnik żywienia niemowląt. Krok po kroku od narodzin do pierwszych urodzin, Medycyna Praktyczna, 2016.

6Raport z badania „Kompleksowa ocena sposobu żywienia dzieci w wieku od 5. do 36. miesiąca życia – badanie ogólnopolskie 2016 rok”, Instytut Matki i Dziecka, 2017. Badanie zostało zainicjowane przez Fundację NUTRICIA.

7Sarnecki J., Socha P., Nowe rekomendacje Polskiego Towarzystwa Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej oraz Grupy Ekspertów dotyczące zasad suplementacji i leczenia witaminą D, Standardy Medyczne Pediatria 2018.

8Płudowski P., i wsp., Witamina D Rekomendacje dawkowania w populacji osób zdrowych oraz w grupach ryzyka deficytów–wytyczne dla Europy Środkowej 2013 r., Standardy Medyczne Pediatria 2013 T. 10, s. 573-578.

9Sarnecki J., Socha P., Nowe rekomendacje Polskiego Towarzystwa Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej oraz Grupy Ekspertów dotyczące zasad suplementacji i leczenia witaminą D, Standardy Medyczne Pediatria 2018, T.15, s. 357-363.

10Ibidem.

11Ibidem.

12Ibidem.

13Ibidem.

14Ibidem.

15Eussen S i wsp., Theoretical Impact of Replacing Whole Cow’s Milk by Young-Child Formula on Nutrient Intakes of UK Young Children: Results of a Simulation Study. Ann Nutr Metab 2015;67:247-256.

16 Vieux F. i wsp., Role of Young Child Formulae and Supplements to Ensure Nutritional Adequacy in U.K. Young Children. Nutrients 2016, 8, 539.

1Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie suplementacji kwasu dokozaheksaenowego i innych kwasów tłuszczowych omega-3 w populacji kobiet ciężarnych, karmiących piersią oraz niemowląt i dzieci do lat 3.

2Tuchendler D., Bolanowski M., Sezonowość zmian stężeń witaminy D w organizmie człowieka, 2010 Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2010, t. 6, nr 1, s. 36-41..

Share Button